Cognac Là Gì? Khác Brandy Và Armagnac Ở Điểm Nào

Hỏi “cognac là gì”, câu trả lời ngắn nhất là: brandy của một vùng đất cụ thể ở Pháp, làm theo luật riêng của vùng đó. Cái tên lấy từ thị trấn Cognac bên sông Charente. Ai từng uống Hennessy hay Rémy Martin là đã uống cognac, nhưng không phải chai brandy nào trên kệ cũng mang được tên này.

Bài này có vì nhiều người gửi ảnh một chai “brandy Pháp” và hỏi đó có phải cognac không. Phân biệt được thì biết chai có người mua lại hay không. Phần giá và các nhà hay được mua lại nằm ở trang thu mua cognac theo từng nhà.

Bốn điều kiện để thành cognac

1. Vùng trồng: nho phải trồng trong vùng Cognac, thuộc hai tỉnh Charente và Charente-Maritime.
2. Giống nho: chủ yếu Ugni Blanc, ít hơn có Folle Blanche và Colombard. Vang từ các giống này chua, nhẹ độ, uống không ngon nhưng chưng cất lại rất hợp.
3. Chưng cất: hai lần trong nồi đồng kiểu Charentais. Rượu sau chưng cất được gọi là eau-de-vie.
4. Ủ: trong thùng gỗ sồi Pháp, ít nhất 2 năm mới được bán ra.

Màu hổ phách đến từ thùng gỗ, luật vùng cũng cho phép chỉnh màu bằng caramel. Rượu chỉ già đi khi còn nằm trong thùng. Đã đóng vào chai thì tuổi đứng yên, cất thêm mười năm cũng không thành rượu già hơn.

Sáu vùng cru và chữ “Champagne” dễ gây hiểu lầm

Vùng Cognac chia thành sáu cru, đi từ giữa ra ngoài: Grande Champagne, Petite Champagne, Borderies, Fins Bois, Bons Bois và Bois Ordinaires. Đất phấn của Grande Champagne cho rượu cần ủ rất lâu, càng ủ càng sâu, nên các dòng cao cấp hay nhắc tới vùng này. Borderies là cru nhỏ nhất, thường được nhắc khi nói về Martell Cordon Bleu và Camus.

Chữ Champagne ở đây là tên vùng đất, không dính gì tới vang sủi. Nhiều người thấy chữ Fine Champagne trên chai Rémy Martin rồi tưởng là rượu sủi bọt. Muốn biết champagne thật sự là gì thì đọc bài champagne là gì: NV, vintage, prestige cuvée.

• Fine Champagne: pha từ Grande và Petite Champagne, trong đó Grande Champagne chiếm ít nhất một nửa. Rémy Martin VSOP và XO thuộc loại này.
• Grande Champagne: toàn bộ rượu từ cru Grande Champagne, ví dụ bình Louis XIII của Rémy Martin.

Người quen vang Bordeaux hay mang thói quen xếp hạng sang cognac. Hai hệ thống khác nhau: cru ở Cognac xếp theo vùng đất, không xếp từng nhà như phân hạng Bordeaux 1855.

Thang tuổi trên nhãn, nói gọn

VS là 2 năm, VSOP 4 năm, Napoléon 6 năm, XO 10 năm và XXO 14 năm. Mốc XO 10 năm áp dụng từ tháng 4/2018, trước đó chỉ 6 năm. Đây là tuổi của eau-de-vie trẻ nhất trong chai, rượu thật thường già hơn. Các tên như Hors d’âge hay Extra được bàn trong hướng dẫn đọc nhãn cognac.

Cognac, Armagnac và brandy đặt cạnh nhau

Armagnac chưng cất một lần nên giữ nhiều mùi nho và gỗ, uống thấy đậm, mộc hơn cognac. Nhiều nhà Armagnac nhỏ bán chai ghi đúng năm, nên loại này hay được chọn khi ai đó tìm rượu theo năm sinh. Brandy thì rộng hơn nhiều: Tây Ban Nha có brandy de Jerez, Mỹ, Nam Phi, Armenia đều làm brandy, mỗi nơi một kiểu.

Những nhà cognac bạn sẽ gặp ở Việt Nam

Bốn nhà lớn là Martell (lập năm 1715), Rémy Martin (1724), Hennessy (1765) và Courvoisier, nhà dùng hình bóng Napoleon trên logo. Mỗi nhà bên mình có trang riêng: rượu Hennessy, rượu Rémy Martin, rượu Martell, rượu Courvoisier.

Nhóm nhỏ hơn có Camus, nhà gia đình lập năm 1863, Otard lập năm 1795 với hầm rượu trong lâu đài Cognac, và Hine ở Jarnac. Ba nhà này được gom ở trang cognac Camus, Otard và Hine.

Ở thị trường mua lại, giá cao thường thuộc về XO trở lên và các dòng mang tên riêng như Hennessy Paradis, nhất là khi còn đủ hộp và phụ kiện.

Câu hỏi hay gặp về cognac

Cognac có hạn sử dụng không?

Chai chưa mở, đứng thẳng, tránh nắng thì không có hạn dùng theo nghĩa thông thường. Chai đã mở để lâu thì hương nhạt dần vì rượu tiếp xúc không khí.

Napoleon có phải tên một hãng không?

Không. Napoléon là một bậc tuổi, rượu trẻ nhất từ 6 năm. Nhiều brandy giá rẻ in chữ Napoleon thật to để trông giống cognac, nên phải tìm chữ Cognac trên nhãn.

Cognac và Armagnac, loại nào bán lại dễ hơn?

Ở Việt Nam, cognac của bốn nhà lớn dễ bán lại hơn vì nhiều người biết tên. Armagnac có người tìm, nhưng thường là chai ghi năm của nhà có tiếng.

Cognac uống thế nào?

VS và VSOP hay dùng pha hoặc uống với đá. XO trở lên thường uống thẳng ở nhiệt độ phòng, ly tulip nhỏ miệng để giữ hương.