Proof là gì? 80 proof, 100 proof đổi ra bao nhiêu độ cồn

Trên chai rượu Mỹ, proof bằng đúng hai lần độ cồn. 80 proof là 40% cồn, 90 proof là 45%, 101 proof là 50,5%. Muốn đổi ngược, lấy số proof chia đôi. Chỉ cần nhớ một ngoại lệ: chai Anh in trước năm 1980 dùng hệ proof cũ, 100 proof ở đó tương đương khoảng 57% cồn, không phải 50%.

Chữ “proof” từ đâu ra

Chuyện hay được kể là thủy thủ Hải quân Anh thời trước nhận khẩu phần rượu rum, và để chắc rượu không bị pha nước, người ta tưới rượu lên thuốc súng rồi châm lửa. Thuốc súng vẫn cháy thì rượu đủ mạnh, “proved”. Mức cồn tối thiểu để thuốc súng còn cháy được coi là 100 proof, sau này được tính ra khoảng 57,15% cồn theo thể tích.

Câu chuyện có phần được kể cho vui, nhưng con số 57% thì có thật và vẫn còn dấu vết: gin “Navy Strength” ngày nay đóng chai ở khoảng 57%, chính là mức 100 proof kiểu Anh.

Người Mỹ đơn giản hóa bằng cách đặt 100 proof đúng bằng 50% cồn. Anh thì bỏ hẳn hệ proof, chuyển sang ghi phần trăm cồn theo thể tích từ năm 1980 theo chuẩn chung của châu Âu.

Bảng đổi nhanh

Nhìn chai Wild Turkey là hiểu

Wild Turkey là ví dụ dễ thấy nhất vì hãng đặt tên chai theo proof. Bản 81 proof, chai trong ảnh, là 40,5% cồn, nhẹ, dễ pha. Bản 101 proof là 50,5%, chai nổi tiếng nhất của hãng, đậm và cay hơn hẳn. Hai chai cùng hãng, cùng kiểu bourbon, khác nhau chủ yếu ở độ cồn đóng chai và độ tuổi rượu trong hỗn hợp. Bên mình có bài riêng về các bản Wild Turkey khi bán lại.

Bottled-in-Bond: 100 proof có luật hẳn hoi

Năm 1897, Mỹ ban hành luật Bottled-in-Bond để chống tình trạng pha tạp whiskey. Chai được ghi “Bottled-in-Bond” phải là rượu của một nhà chưng cất, chưng trong một mùa, ủ ít nhất bốn năm trong kho có giám sát của nhà nước, và đóng chai đúng 100 proof. Ngày nay nhãn này giống như một lời bảo đảm về nguồn gốc. Muốn hiểu thêm bourbon khác Scotch ở đâu, xem bài bourbon là gì.

Proof có làm rượu đắt hơn không

Có, nhưng không phải vì cồn đắt. Rượu đóng chai ở độ cao thường ít pha nước hơn, nhiều trường hợp là rượu chọn từ thùng tốt, đóng ở độ thùng. Vì vậy các bản barrel proof, cask strength, single barrel thường có giá bán lẻ cao hơn bản 80 proof cùng hãng. Khi bán lại cũng vậy: người chơi bourbon tìm các bản proof cao, bản đóng từ một thùng, bản giới hạn hơn là bản phổ thông.

Ngược lại, proof cao không có nghĩa là rượu “ngon hơn” với mọi người. Rượu 55 hay 60% uống thẳng rất gắt, người quen uống sẽ thêm vài giọt nước để mùi mở ra.

Đọc nhãn: proof và độ cồn cùng xuất hiện

Luật Mỹ bắt buộc ghi độ cồn theo phần trăm thể tích, còn proof thì không bắt buộc. Vì thế nhiều chai ghi cả hai, ví dụ “50.5% Alc./Vol. (101 Proof)”. Chai nhập khẩu chính ngạch về Việt Nam có thêm nhãn phụ tiếng Việt ghi độ cồn theo phần trăm, bạn nhìn vào đó là đủ.

Scotch, cognac và phần lớn rượu châu Âu không ghi proof. Nếu thấy chai Scotch cũ ghi “70° proof”, đó là hệ Anh cũ, tương đương khoảng 40% cồn. Đây là một chi tiết người sưu tầm dùng để đoán đời chai: chai Scotch còn ghi proof thường được đóng trước khoảng năm 1980.

Bán lại chai bourbon proof cao

Bên thu mua whisky nhìn vào tên bản, proof, tuổi rượu, số thùng nếu có, tình trạng seal và mực rượu. Với bourbon, các bản phổ thông 80 đến 90 proof có giá thu mua khiêm tốn vì dễ mua mới. Bản barrel proof, single barrel, bản ngừng sản xuất hoặc chai đời cũ có thêm người hỏi. Danh sách các hãng bourbon bên mình hay gặp nằm ở trang thu mua rượu bourbon.

Hỏi nhanh

100 proof là bao nhiêu độ?

Theo cách tính của Mỹ là 50% cồn. Theo hệ Anh cũ là khoảng 57%.

Rượu 80 proof có phải rượu 80 độ?

Không. 80 proof là 40 độ, tức 40% cồn theo thể tích.

Vì sao vodka hay ghi 80 proof?

Vì 40% là mức phổ biến nhất của vodka bán ở Mỹ, và nhiều hãng in proof trên nhãn theo thói quen của thị trường Mỹ.