Phân Hạng Bordeaux 1855: First Growth Là Gì Và Vì Sao Đắt

Ai bán vang Bordeaux rồi cũng nghe tới chữ “First Growth”. Đó là bậc cao nhất của bảng xếp hạng lập năm 1855, gồm năm château. Hơn một trăm năm mươi năm sau, bảng này vẫn là thước đo đầu tiên người mua nhìn vào khi định giá một chai vang đỏ vùng Médoc.

Với người cần bán, hiểu bảng 1855 giúp biết chai mình nằm ở đâu trước khi hỏi giá. Tên các nhà và cách bên mình định giá vang vùng này có ở trang thu mua rượu vang Bordeaux, còn mọi dòng vang khác ở trang thu mua rượu vang.

Bảng 1855 ra đời thế nào

Năm 1855, Paris tổ chức Triển lãm Thế giới. Hoàng đế Napoléon III muốn giới thiệu vang Pháp, nên Phòng Thương mại Bordeaux giao cho giới môi giới vang lập bảng xếp hạng. Họ không nếm lại rượu. Họ xếp theo giá bán mà mỗi château đã đạt được qua nhiều năm.

Kết quả là hai bảng. Bảng vang đỏ gồm các château vùng Médoc, chia năm bậc từ Premier Cru (First Growth) tới Cinquième Cru (Fifth Growth), cộng thêm một nhà ngoài Médoc là Haut-Brion ở Graves. Bảng vang ngọt dành cho Sauternes và Barsac, trong đó Château d’Yquem đứng riêng ở bậc Premier Cru Supérieur, bậc chỉ có một nhà.

Năm First Growth hiện nay

• Château Lafite Rothschild, Pauillac.
• Château Latour, Pauillac.
• Château Margaux và Haut-Brion: Margaux thuộc làng cùng tên, Haut-Brion ở Graves (nay là Pessac-Léognan).
• Château Mouton Rothschild, Pauillac. Năm 1855 Mouton chỉ được xếp Second Growth. Năm 1973 nhà này được nâng lên First Growth, đây là thay đổi lớn duy nhất của bảng gốc.

Ngoài việc nâng hạng Mouton, bảng chỉ thêm Cantemerle vào bậc năm ngay năm sau, 1856. Tức là một chai Fifth Growth hôm nay vẫn mang hạng từ thế kỷ mười chín, dù chất lượng thực tế của nhà đó có thể đã đổi nhiều.

Đắt nhưng không có tên trong bảng

Bảng 1855 chỉ xét Médoc, Haut-Brion và vùng vang ngọt. Bờ phải sông Dordogne nằm ngoài. Pétrus ở Pomerol, vùng không có bảng xếp hạng chính thức, nhưng giá thường vượt cả First Growth. Saint-Émilion có bảng riêng, lập năm 1955 và được xét lại định kỳ. Mấy lần xét gần đây, vài nhà lớn như Cheval Blanc, Ausone, Angélus đã tự rút khỏi bảng.

Vượt khỏi Bordeaux, Burgundy dùng cách khác hẳn: xếp hạng theo thửa vườn. Vang Romanée-Conti của Burgundy là Grand Cru, nhưng chữ Grand Cru đó không liên quan gì tới bảng 1855. Cognac cũng chia hạng theo vùng đất, từ Grande Champagne trở xuống, chuyện này có trong bài cognac là gì, khác brandy và armagnac thế nào.

Hạng 1855 tác động lên giá thu mua ra sao

Hạng cao nghĩa là có nhiều người mua lại trên khắp thế giới, giá ít dao động. Một chai First Growth còn tốt gần như lúc nào cũng có người hỏi. Chai Fifth Growth thì tùy nhà: có nhà như Lynch-Bages hay Pontet-Canet được săn đón hơn hạng của mình, có nhà ít người biết.

Nhưng hạng chỉ cho biết khung giá. Trong cùng một château, niên vụ và tình trạng chai mới quyết định con số cụ thể. Năm được giới phê bình chấm cao có thể đắt gấp mấy lần năm thường. Một chai First Growth mực rượu tụt xuống giữa vai thì lại mất phần lớn giá trị.

Còn một nhóm người bán hay quên: vang thứ hai (second wine) của các nhà lớn, như Carruades de Lafite hay Les Forts de Latour. Chúng không nằm trong bảng 1855 nhưng mang tên nhà, nên vẫn có người mua lại, ở mức thấp hơn rượu chính khá nhiều.

Đọc hạng trên nhãn

Chai thuộc bảng 1855 thường ghi “Grand Cru Classé en 1855” hoặc “Premier Grand Cru Classé” trên nhãn. Không phải nhà nào cũng in, vài nhà lớn chỉ in tên château. Chữ “Cru Bourgeois” là một hệ thống khác, dành cho các nhà Médoc ngoài bảng 1855. Cách đọc từng dòng chữ có ở bài cách đọc nhãn rượu vang.

Trước khi bán chai Bordeaux có hạng

• Niên vụ đọc được rõ, nhãn không rách, không mốc che chữ.
• Mực rượu khi dựng chai: trong cổ chai hoặc chân cổ là tốt, xuống vai thì phải xem kỹ.
• Nút và giấy bạc không phồng, không có vệt rượu khô quanh cổ.
• Thùng gỗ gốc (OWC) nếu còn, nhất là khi bán cả thùng 6 hoặc 12 chai.
• Chai đã được cất ở đâu: tủ vang, hầm, hay để đứng trong tủ kính.

Cách cất để không mất giá có ở bài vang đỏ, vang trắng bảo quản khác nhau. Chai đã cất nhiều năm mà chưa chắc còn tốt, đọc thêm vang để lâu năm có uống được không.

Hỏi đáp về bảng 1855

Second Growth có kém First Growth nhiều không?

Về chất lượng, nhiều nhà Second Growth được gọi là “super second” vì rất gần First Growth, như Léoville Las Cases hay Pichon Lalande. Về giá thì vẫn thấp hơn đáng kể, đó là lý do người uống thích các chai này.

Bảng 1855 có bao giờ được xét lại không?

Gần như không. Ngoài Cantemerle năm 1856 và Mouton năm 1973, bảng giữ nguyên tới nay.

Chai Bordeaux không có hạng có bán được không?

Có, nếu nhà sản xuất có tên tuổi hoặc thuộc Pomerol, Saint-Émilion hạng cao. Vang Bordeaux phổ thông thì ít người mua lại, thường nên mở ra dùng.

Vang thứ hai của First Growth có được thu mua không?

Có. Carruades de Lafite, Les Forts de Latour, Pavillon Rouge của Margaux đều có người mua lại, định giá theo niên vụ như rượu chính.