Thế nào là whisky Nhật? Tiêu chuẩn ghi nhãn 2021 và cách đọc chai

Theo tiêu chuẩn của Hiệp hội các nhà sản xuất rượu mạnh và rượu mùi Nhật Bản (JSLMA) ban hành năm 2021, một chai được ghi “Japanese whisky” phải được lên men, chưng cất ở Nhật, ủ ít nhất 3 năm trong thùng gỗ tại Nhật, đóng chai ở Nhật với độ cồn từ 40% trở lên, và nguyên liệu phải có lúa mạch nảy mầm, dùng nước lấy ở Nhật. Các hãng có tới hết tháng 3/2024 để chuyển đổi. Chai không đạt chuẩn thì không được dùng chữ, tên địa danh hay hình ảnh gợi ý mình là whisky Nhật.

Vì sao phải có tiêu chuẩn này

Trước năm 2021, luật Nhật về whisky khá lỏng. Một hãng có thể nhập whisky số lượng lớn từ Scotland hay Canada, pha thêm, đóng chai ở Nhật, đặt tên tiếng Nhật, in núi Phú Sĩ, rồi bán như whisky Nhật. Khi whisky Nhật nổi tiếng và khan hàng trong thập niên 2010, các chai kiểu này tràn ra thị trường. Người mua ở nước ngoài, kể cả ở Việt Nam, rất khó phân biệt.

Tiêu chuẩn 2021 do chính hiệp hội ngành đặt ra để bảo vệ tên tuổi chung. Đây là quy định tự nguyện của các thành viên hiệp hội chứ không phải một đạo luật, nhưng các nhà lớn như Suntory, Nikka, Kirin đều làm theo.

Các điều kiện chính

Nhiều điều kiện trong đây giống với luật của Scotch: ủ tối thiểu 3 năm, đóng chai từ 40%, cho phép caramel. Điểm Nhật làm thêm là yêu cầu dùng nước Nhật.

Còn những chai không đạt chuẩn thì sao

Chúng vẫn được bán, chỉ là không được gọi là Japanese whisky. Nhiều hãng chuyển sang ghi “World Blended Whisky” hoặc “Blended Whisky” kèm dòng chữ nhỏ nói rõ có rượu nhập khẩu. Một số chai của chính các nhà lớn cũng nằm trong nhóm này, vì có pha whisky nhập từ nhà chưng cất của họ ở nước ngoài. Điều đó không có nghĩa là rượu dở, chỉ là nguồn gốc khác.

Với người bán lại, chữ trên nhãn quan trọng. Thị trường trả giá cao cho whisky Nhật thật, nhất là các nhà Yamazaki, Hakushu, Yoichi, Miyagikyo, và các bản ghi tuổi. Chai mang dáng Nhật mà ghi “World Blended” thì được tính như whisky pha thông thường.

Hibiki Japanese Harmony: đọc nhãn mẫu

Chai trong ảnh là Hibiki Japanese Harmony của Suntory, 70cl, 43%. Trên hộp in “Suntory Whisky”, “Japanese Harmony” và chữ 響 (Hưởng, nghĩa là vang vọng) viết bút lông. Đây là bản không ghi tuổi, pha từ whisky mạch nha và whisky ngũ cốc của các nhà chưng cất Suntory ở Nhật. Chai có 24 mặt cắt, gợi 24 tiết khí trong lịch truyền thống Nhật. Các bản Hibiki ghi tuổi như 17, 21, 30 năm thì hiếm hơn và đắt hơn nhiều. Bên mình có bài riêng về các bản Hibiki khi bán lại.

Cách tự kiểm tra chai whisky Nhật của bạn

1. Xem mặt sau và nhãn phụ: có chữ “Japanese Whisky” hay chỉ “Whisky”, “Blended Whisky”, “World Blended”?
2. Tìm tên nhà chưng cất: Yamazaki, Hakushu, Chita (Suntory); Yoichi, Miyagikyo (Nikka); Fuji Gotemba (Kirin); Chichibu, Mars… Tên nhà chưng cất rõ là dấu hiệu tốt.
3. Chai đóng trước 2021 thì đối chiếu thông tin từ hãng, vì nhãn đời cũ chưa theo chuẩn mới.
4. Hãng lạ, tên Nhật, giá rẻ, không có tên nhà chưng cất: nhiều khả năng là whisky pha có nguồn nhập khẩu.

Bán whisky Nhật

Bên thu mua whisky xem tên nhà, bản, tuổi, nhãn ghi gì, hộp và tình trạng seal. Giá thu mua rượu mạnh nói chung nằm trong khoảng 40 đến 70% giá bán lẻ, chai còn hộp được cộng thêm. Danh sách các nhãn Nhật bên mình nhận có ở trang thu mua whisky Nhật Yamazaki, Hibiki. Muốn biết chai nào nên giữ, chai nào nên bán, đọc bài whisky Nhật Bản: chai nào đáng giữ.

Hỏi nhanh

Whisky Nhật không ghi tuổi có phải hàng kém?

Không. Hibiki Harmony, Yamazaki Distiller’s Reserve đều không ghi tuổi nhưng đạt chuẩn whisky Nhật, chỉ là giá thấp hơn bản ghi tuổi.

Tiêu chuẩn 2021 có áp dụng cho chai đã đóng trước đó?

Tiêu chuẩn áp dụng cho việc ghi nhãn từ khi có hiệu lực và giai đoạn chuyển đổi tới hết tháng 3/2024. Chai cũ vẫn lưu hành với nhãn cũ.

Sake, shochu có tính là whisky Nhật không?

Không. Sake là rượu gạo lên men, shochu là rượu chưng cất kiểu khác, đều không phải whisky.